Конституция жайында жаңаша
Конституцияның жаңа редакциясының жобасы Негізгі заңды реформалауға фрагменттік көзқарастан саналы түрде алшақтауды көрсетеді. Сонымен қатар құжаттың мазмұны мен құрылымын тұтас қайта қарауды ұсынады.
Бұл шара құжаттың архитектурасына да, оның ішкі философиясына да әсер ететін терең конституциялық модернизация туралы. Жаңа редакция бұрынғы дәуірден қалған ескірген модельден асып, мемлекет пен азаматтар арасында заманауи әлеуметтік келісім-шарт құруға деген ұмтылысты көрсетеді. Конституцияның тілі, бөлімдерді құру логикасы және негізгі қоғамдық қатынастарды реттеуге баса назар аударылады.
Бұл мәтінге айқындық, ішкі консистенция және құқықтық сенімділік береді. Жаңа кіріспеде адам құқықтары мен бостандықтары алғаш рет мемлекеттің негізгі басымдығы ретінде жарияланды. Егемендік пен Тәуелсіздік, біртұтастық және аумақтық тұтастық өзгермейтін құндылықтар санатына жатады. Алғаш рет Конституция деңгейінде әділеттілік, заң және тәртіп, сондай-ақ табиғатқа ұқыпты қарау сияқты қағидаттар бекітілді.
«Құқық қорғау блогын, соның ішінде адвокатураның институционалдық рөлін күшейту ерекше назар аударуға тұрарлық. Жаңа конституциялық қисында адам құқықтарын қорғау ресми декларация болудан қалады және сот төрелігі жүйесінің толыққанды элементі ретінде қарастырыла бастайды. Адвокатура мемлекет пен азамат арасындағы әділ сот талқылауы мен тепе-теңдікті қамтамасыз етудің Конституциялық тетігіне енгізіліп жатыр. Бұл шара құқықтық жүйеге деген сенімді нығайтудың маңызды қадамы болып отыр», - дейді Ақмола облысынвң кәсіпкерлер палатасы директорының орынбасары Расул Сыздықов.
Оның пікірінше, жобадағы «Заң және тәртіп» санатының басқа мазмұнмен толтырылуы да маңызды. Бұл жазалаушы тәртіп пен мемлекеттің үстемдігі туралы емес, заңның үстемдігі, барлығының заң алдындағы теңдігі және құқық қолданудың болжамдылығы туралы. Бұл модельдегі тәртіп ерікті әкімшілік әсерге емес, құқықтар мен рәсімдерді сақтауға негізделген. Жаңа міндеттер жүктейтін не адамның жағдайын нашарлататын заңдарға кері күш беруге тыйым салуды, сондай-ақ кінәсіздік презумпциясы қағидаттарын бекітуді және сол құқық бұзушылық үшін қайтадан жауапқа тартуға жол бермеуді қоса алғанда, азаматтардың құқықтарының кепілдіктері айтарлықтай күшейтілді.
«Жалпы, Конституцияның жаңа редакциясы құқықтық мәтінді ғана емес, мемлекет, құқық және адамның рөлін түсінуді де жаңарту әрекеті ретінде қабылданады. Бұл неғұрлым жетілген және теңдестірілген жүйеге жасалған қадам. Онда заң қысым емес, қорғау құралы ретінде қызмет етеді, ал құқықтық тәртіп қоғам мен мемлекеттің тұрақты дамуының негізіне айналады», - деп атап өтті Расул Сыздықов.