Сатып алудағы келісу және апелляциялық комиссиялардың тиімділігі: екі жыл қорытындысы
Кәсіпкерлік субъектілерінің құқықтарын қорғау және мемлекеттік және квазимемлекеттік сатып алу рәсімдерінің ашықтығын арттыру мақсатында келісу комиссиялары мен ҚР Қаржы министрлігінің Ішкі мемлекеттік аудит жөніндегі апелляциялық комиссиясын қоса алғанда, дауларды сотқа дейінгі және апелляциялық реттеу тетіктері жұмыс істейді.
Кәсіпкерлік субъектілеріне консультациялық және сараптамалық қолдау көрсететін, дауларды реттеуге қатысатын және негізделген және әділ шешімдер қабылдауға ықпал ететін «Атамекен» ҚР Ұлттық кәсіпкерлер палатасы бизнесті өз құқықтарын қорғау мүмкіндіктері және аталған процестерде кәсіпкерлерді қолдау туралы хабардар етуде маңызды рөл атқарады. Палата сарапшылары мемлекеттік органдар жанындағы комиссиялардың жұмысына белсенді қатысады, бизнестің ұстанымын білдіреді және кәсіпкерлерге әкімшілік жүктемені азайтуға ықпал етеді. 2024-2025 жылдардағы жұмыс қорытындылары аталған институттардың, ең алдымен мемлекеттік сатып алу жүйесіндегі тиімділігінің оң серпінін көрсетеді.
2024 жылдың қорытындысы бойынша Мемлекеттік сатып алу саласындағы келісу комиссиялары 73 өтінішті қарады, 55 өтініш бойынша өнім берушілердің пайдасына шешімдер қабылданды. Жұмыс тиімділігі 75,3% құрады.
2025 жылы өтініштер саны 295-ке дейін өсті, бұл ретте 231 өтініш бойынша бизнес үшін оң шешімдер қабылданды. Келісім комиссиялары жұмысының тиімділігі 78%-ға дейін өсті, бұл дауларды қарау практикасының жақсарғанын, қабылданатын шешімдердің сапасын арттыруды және кәсіпкерлердің осы тетікке деген сенімінің артқанын көрсетеді.
«Самұрық-Қазына» ҰӘҚ» АҚ сатып алуларында 2024 жылы келісім комиссиясы жұмысының тиімділігі 43% құрады.
2025 жылдың қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш 26%-ға дейін төмендеді, бұл сақталып отырған жүйелі мәселелерді және квазимемлекеттік сектордағы дауларды сотқа дейін реттеу рәсімдерін одан әрі жетілдіру қажеттігін көрсетеді.
Сонымен қатар, ҚР Қаржы министрлігінің апелляциялық комиссиясы мемлекеттік аудит органдарының шешімдеріне шағымдар мен қарсылықтарды қарау кезінде бизнес құқықтарын қорғауда маңызды рөл атқаруды жалғастыруда. 2022 жылғы ақпаннан бастап Ішкі мемлекеттік аудит комитеті мен оның аумақтық бөлімшелерінің ден қою актілеріне барлық қарсылықтар мен шағымдар бірыңғай апелляциялық органда – ішкі мемлекеттік аудит жөніндегі апелляциялық комиссияда қаралады. Қарау қорытындысы бойынша комиссия шағымды (қарсылықты) толық немесе ішінара қанағаттандыру туралы не осындай шешім қабылдауды негіздей отырып, бас тарту туралы шешім қабылдайды.
Мәселен, 2024 жылы Апелляциялық комиссияның 116 отырысы өткізілді, онда 1765 материал қаралды, оның ішінде:
- ішкі мемлекеттік аудит жөніндегі уәкілетті органның аудиторлық есептеріне 131 қарсылық (оның ішінде қанағаттандырудан бас тартылды – 70; қанағаттандырылды – 14; ішінара қанағаттандырылды – 47).
- мемлекеттік сатып алу саласындағы камералдық бақылау шеңберінде хабарламаларға мемлекеттік аудит объектілерінің 1444 қарсылығы (оның ішінде қанағаттандырудан бас тартылды – 741; қанағаттандырылды – 465; ішінара қанағаттандырылды – 238).
- ІМАК әрекеттеріне (әрекетсіздігіне) 190 шағым (оның ішінде қанағаттандырудан бас тартылды – 76; қанағаттандырылды – 59; ішінара қанағаттандырылды – 55, оның ішінде 114 материал бизнестің пайдасына қаралды (60%).
2025 жылы 100 отырыс өткізілді, онда барлығы 791 материал қаралды, оның ішінде:
- аудиторлық есепке 139 қарсылық (оның ішінде қанағаттану – 93; қанағаттану – 7; ішінара қанағаттану – 39).
- мемлекеттік сатып алу саласындағы камералдық бақылау хабарламаларына 621 қарсылық (оның ішінде қанағаттандырудан бас тартылды – 382, қанағаттандырылды – 213; ішінара қанағаттандырылды – 26).
Сондай-ақ ІМАК әрекеттері/әрекетсіздігі туралы 31 шағым, оның 35%-ы бизнестің пайдасына шешілді, бұл материалдарды бағалаудың қатаң тәсілін, сондай-ақ дайындалған шағымдар мен қарсылықтардың сапасын жақсарту бойынша одан әрі жұмыс істеу қажеттілігін көрсетеді.