Қазақстан Үкіметі халықаралық бизнеспен стратегиялық диалогты нығайтуда: Инвестициялық ахуалды жақсарту жөніндегі кеңес отырысының қорытындысы
Қазақстан Республикасы Премьер-министрі Олжас Бектеновтің төрағалығымен Инвестициялық ахуалды жақсарту жөніндегі кеңестің отырысы өтті. Бұл кездесу Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2025 жылғы 5 қарашада АҚШ-қа жасаған ресми сапары барысында қол жеткізілген уағдаластықтарды іс жүзінде жүзеге асырудағы маңызды кезеңге айналды. Аталған сапардың қорытындысы бойынша өнеркәсіп, энергетика және инновация салаларын қамтитын жалпы құны шамамен 17 млрд АҚШ долларын құрайтын 29 келісімге қол қойылғаны белгілі.
«C5+1» форматы аясындағы бастамаларды іске асыру және жаңа Салық кодексінің басымдықтарына арналған отырысқа АҚШ-тың Қазақстандағы Елшісі Джули Стаффт, AmCham атқарушы директоры Джефф Эрлих, ірі халықаралық корпорациялардың басшылары, ҚР «Атамекен» ҰКП және мемлекеттік органдардың өкілдері қатысты.
Кездесудің негізгі мақсаты – Үкімет пен инвесторлар арасында тікелей диалог орнатып, шетелдік инвестицияларға қатысты мәселелерді жедел шешу, ұзақмерзімді капиталды, технологиялар мен үздік әлемдік тәжірибелерді тарту. Негізгі назар «C5+1» форматы бастамаларын практикалық тұрғыда іске асыруға және ашық әрі тұрақты бизнес мүдделеріне сай келетін жаңа Салық кодексінің ережелерін қалыптастыруға аударылды.
«Басты басымдық Мемлекет басшысы кеңейтілген отырыста атап өткендей, тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз ету арқылы азаматтардың табысын арттыру және өмір сапасын жақсартуға бағытталған. Осы мақсатқа жету үшін біз жаңа инвестициялық циклді толыққанды іске қосуға арналған кешенді шараларды жүзеге асырып жатырмыз», – деді Олжас Бектенов отырысты аша отырып.
АҚШ-тың Қазақстандағы Елшісі Джули Стаффт екі ел арасындағы қарым-қатынастың стратегиялық сипатын атап өтті. Оның айтуынша, ынтымақтастықтың берік іргетасы мен Инвестициялық ахуалды жақсарту жөніндегі кеңес секілді ашық диалог алаңдарының болуы коммерциялық өзара іс-қимылда рекордтық көрсеткіштерге қол жеткізуге мүмкіндік беріп отыр. Тараптар қаржы, аграрлық және технологиялық секторларда ортақ өркендеу мен орнықты экономикалық дамуға бағытталған бірлескен жобаларды іске асыруға ынта білдірді.
«C5+1» форматындағы басым жобаларды іске асыру:
Отырысқа қатысушылар, оның ішінде American Chamber of Commerce басшылығы негізгі бағыттар бойынша есептер ұсынды.
«Ситибанк Қазақстан» АҚ:
Басқарма төрағасы Сәуле Жақаева банк елдің қаржы серіктесі ретінде 30 жылдан астам уақыт бойы жұмыс істеп келе жатқанын айтып, US EXIM кепілдіктері аясында үш маңызды бастаманы пысықтап жатқанын жеткізді. Атап айтқанда, Wabtec компаниясымен бірлесіп «Қазақстан Темір Жолы» локомотив паркін жаңғырту, «Эйр Астана» әуе флотын жаңарту бағдарламасы (Boeing BC ұшақтарын жеткізу) және «Қазаэронавигация» үшін Leidos компаниясының Skyline-X әуе қозғалысын басқару жүйесін енгізу жоспарланған.
Freedom Holding Corp:
Бас директор Тимур Турлов NVIDIA компаниясымен әріптестікте егеменді жасанды интеллект инфрақұрылымын құру стратегиясын таныстырды. Бұл жобаға шамамен 2 млрд доллар инвестиция салу көзделген. Сонымен қатар компания OpenAI-мен бірге білім беру бағдарламасын іске асырып, Қазақстандағы оқытушылар үшін 165 мың ChatGPT Edu лицензиясын қаржыландырып отыр. Білім сапасын арттыруға ондаған миллион доллар бағытталуда.
Eurasia Group AG (John Deere серіктесі):
Бас операциялық директор Сергей Глокке 2,5 млрд долларды қамтитын келісімнің егжей-тегжейін баяндады. Жоба аясында кемінде 3 000 техника өндіру, сервистік орталықтар желісін салу және Түркістан облысында ТМД елдеріне арналған John Deere қосалқы бөлшектерінің өңірлік хабын құру жоспарланған. Сондай-ақ компания топырақты картографиялауға арналған ЖИ шешімдерін енгізіп жатыр, бұл аграршыларға өнімділікті 5–15%-ға арттырып, шығындарды 10–20%-ға азайтуға мүмкіндік береді.
Wabtec Corporation:
Вице-президент Ғайни Дүйсенова компанияның Қазақстанда 27 жыл ішінде 700-ден астам локомотив шығарғанын, ал жергіліктендіру деңгейі 40%-ға жеткенін атап өтті. 2024 жылы АҚШ-та даярлықтан өткен 50 инженер жұмыс істейтін Жаһандық инженерлік орталық ашылған. 2029 жылға қарай HPCR (жаңа буындағы жоғары өнімді қозғалтқыштар) технологиясы негізіндегі локомотивті іске қосу жоспарланып отыр. Бұл тарту қуатын арттырып, сервистік аралықты ұзартады. Қозғалтқыштардың өзін жергілікті жерде өндіру 2027 жылға белгіленген.
Жаңа Салық кодексін талқылау конструктивті серіктестік аясында өтіп, салықтық әкімшілендіруде сервистік модельге көшуді бекітті. Қатысушылар Үкіметтің инвесторлар мүдделерін ескеруге дайын екенін жоғары бағалады: жобаға роялтиге салық салу, акциз саясатына көзқарастар және дәрілік заттарға ҚҚС қолдану мәселелері енгізілген. Адал бизнесті қолдауға ерекше мән беріліп, ҚҚС қайтару тетіктерін жетілдіру және ШОБ-пен өзара іс-қимылдағы салықтық шегерімдерді оңтайландыру қарастырылған. Бұл инвестициялық ахуалдың болжамдылығы мен тұрақтылығын күшейтеді.
Премьер-министр Олжас Бектенов баяндамаларды қорытындылай келе, Қазақстанның өңірлік деңгейде инвесторларға тұрақтылық пен сенімділік ұсынатын маңызды серіктес ретіндегі рөлін атап өтті. Үкімет басшысы үшін басты міндет – жай импортпен шектелмей, ауыл шаруашылығы техникасынан бастап жоғары өнімді қозғалтқыштарға дейінгі өндірістерді барынша жергіліктендіру екенін айтты. Сондай-ақ өңірлерде кадр даярлау мен цифрлық инфрақұрылымды дамытуға басымдық берілетіні, мұның бәрі ұлттық экономиканың ұзақмерзімді бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететіні сөз етілді.
ҚР «Атамекен» ҰКП өкілдері Инвестициялық ахуалды жақсарту жөніндегі кеңес аясындағы диалогтың басты нәтижесі қазақстандық шағын және орта бизнестің жаһандық корпорациялар жобаларына терең кірігуге тиіс екенін атап өтті. Палата технологиялық алпауыттардың келуі тек импортпен шектелмей, нақты өндірісті жергіліктендірумен және отандық мамандарға білім мен тәжірибе трансфертімен қатар жүруі қажет екенін баса айтты.