Сиыр етін экспорттаушылар үшін кедергілер азайтылды
Былтыр 29 тамызда Сыртқы сауда саясаты және халықаралық экономикалық ұйымдарға қатысу жөніндегі ведомствоаралық комиссия 2025 жылдың 31 желтоқсанына дейін 13 000 тонна көлемінде сиыр етінің экспортына сандық шектеулерді (квота) енгізуді мақұлдады. Бұл шара 2025 жылдың 31 желтоқсанынан бастап экспортты іс жүзінде тоқтатты.
Бұл шектеулерді енгізудегі басты мақсат ішкі нарықта сиыр етінің қымбаттауын тежеу болды. Ұлттық статистика бюросының мәліметі бойынша, 2025 жылдың қаңтар-қыркүйек айларында сиыр етінің бағасы 22%-ға, ал, өткен жылдың соңына қарай 26%-ға қымбаттады.
2025 жылдың 3 желтоқсанында жалпы көлемі 13 000 тонна ет экспортына квоталарды бөлу ережесі күшіне енді. Кейін 2025 жылдың 29 желтоқсанында Ауыл шаруашылығы министрлігінің бұйрығымен шектеулер алты айға ұзартылып, жалпы квотаның көлемі 13 мыңнан 20 мың тоннаға дейін ұлғайтылды.
Оның үстіне қазіргі квота бөлу ережелері экспорттаушыларға қатаң талаптарды қамтиды: экспортқа рұқсат алу үшін олардың ет өңдеу зауыты және ең аз 5000 бас ірі қара малды құрайтын жеке бордақылау алаңы болуы керек. Іс жүзінде бұл критерийлерге сәйкес келетін компаниялардың өте шектеулі саны ғана сиыр етін экспорттаушылар ортасын айтарлықтай тарылтады. Агробизнес бұл талаптардың шамадан тыс екенін бірнеше рет атап өтті.
Ұлттық палата мен Қазақстан мал өсірушілер одағының бастамасымен ағымдағы жылдың 5 наурызында бұл мәселе ҚР Премьер-министрінің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Сыртқы сауда және халықаралық экономикалық ұйымдарға қатысу жөніндегі ведомствоаралық комиссияның отырысында қаралды.
Үкіметтің, Ұлттық палатаның және бизнес-қоғамдастықтың бірлескен жұмысының қорытындысы бойынша квота бөлу Ережелеріне түзетулер әзірленді. Оның негізгі нәтижесі экспорттаушыларға қойылатын талаптардың айтарлықтай төмендеуі болады:
- бордақылау алаңдарының ең төменгі қуаттылығы 5 мыңнан 500 басқа дейін қысқарады, бұл шағын және орта бизнестің кең ауқымы үшін экспортқа қолжетімділікті ашады;
- өңдеу кәсіпорындарымен келісім-шарт бойынша жұмыс істейтін бордақылау алаңдары арқылы квота алуға құқығы барлар үшін қолжетімділік кеңейтілді.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің квота бөлу ережелеріне жоғарыда аталған өзгерістерді енгізу туралы бұйрығының жобасы қазіргі уақытта ҚР Әділет министрлігінде тіркелуде.
Өткен жылдың қазан айынан бері сиыр етінің бағасы күрт өскен жоқ. Сонымен қатар, ҚР Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының мәліметі бойынша, 2025 жылдың соңына қарай елімізде 434 мың тонна сиыр еті өндіріледі, бұл өткен жылмен салыстырғанда 4 мың тоннаға көп.
Ірі қара мал басының 0,3%-ға өсуі де тіркеліп, 8,3 млн басты құрады, бұл ішкі нарықта тапшылық қаупін болдырмай ет өндіру мен экспортты одан әрі ұлғайту мүмкіндігін растады.