Фискалдық реформа: Қазақстанда жалақы есептеу тәртібі қалай өзгереді?
Қазақстан Үкіметі «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы және салалық ведомстволармен бірлесе отырып, еңбекақы төлеу қорына (ЕТҚ) түсетін фискалдық жүктемені жеңілдету бағытында жұмыс жүргізіп жатыр. Қазір маңызды реттеуші өзгерістер есептеу кезеңінен өтуде және биыл күзде Парламент қарауына ұсынылуы мүмкін. Осы кезеңде Ұлттық палата ірі, орта және шағын бизнес өкілдерімен бірқатар кездесу өткізді.
Бүгінде республикадағы еңбекақы төлеу қорына түсетін жиынтық фискалдық жүктеме түрлі есептеулер бойынша 39%-дан 42%-ға дейін жетеді. Қызметкердің қолына шартты түрде 500 мың теңге беру үшін жұмыс беруші шамамен 800 мың теңгені бюджетке қарастыруға мәжбүр.
Сонымен қатар, нарық үшін басты мәселе мөлшерлемелердің көлемі ғана емес, есептеудің тым күрделілігі болды: бухгалтерлер ай сайын 8 түрлі төлемді әкімшілендіруге мәжбүр еді.
Талдау барысында бұл төлемдерді есептеу базасы 80-90 түрлі комбинацияға дейін жетуі мүмкін екені анықталды.
Алайда жағдай біртіндеп оң кейіпке өзгеріп келеді. Ұзақ уақыт бойы «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы бұл мәселені мемлекеттік деңгейде жүйелі түрде көтеріп келді.
«Мемлекеттік органдармен сындарлы диалогтың арқасында көптен күткен реформаларды іске қосуға мүмкіндік туып отыр. Бірлескен күш-жігер өз нәтижесін беруде: күрделі әкімшілік кедергілер өткеннің еншісінде қалуы мүмкін, есептеу процестері жеңілдейді, ал фискалдық жүктеме бизнес үшін ашық әрі қолжетімді болады», – деп атап өтті Ұлттық палатада.
Жаңа жүйе қандай болмақ?
Мемлекеттік органдар рәсімдерді жеңілдету бағытын тұжырымдамалық тұрғыда қолдады.
«Атамекен» ҰКП Басқарма төрағасының орынбасары Тимур Жаркеновтың айтуынша, қазіргі негізгі келісім – фискалдық жүктеменің нақты деңгейін сақтау: жүктемені арттыру да, азайту да жоспарда жоқ, сөз тек тетіктерді жеңілдету туралы болып отыр.
Қазір әзірлеушілердің қарауында реттеуші тетіктің екі негізгі нұсқасы бар:
Бірінші нұсқа – үш түрлі төлем жүйесі: түсініктілерін сақтау – 10% көлеміндегі міндетті зейнетақы жарнасы (МЗЖ) және 10% көлеміндегі жеке табыс салығы (ЖТС) мен 21% көлеміндегі бірыңғай әлеуметтік салық.
Екінші нұсқа – барлық төлемдерді қамтитын Бірыңғай әлеуметтік салықты енгізу.
Жоспар бойынша, бизнес барлық қаражатты қызметкерлер тізімімен бірге бір ғана төлем тапсырмасы арқылы бірыңғай уәкілетті органға – қазынашылыққа немесе мемлекеттік корпорацияға аударады. Ал бұл орган соманы жергілікті бюджет пен қорлар арасында (БЖЗҚ, МӘСҚ және ӘМСҚ) өздігінен бөледі.
«Көлеңкеден шығаруға» ынталандыру және ШОБ-ты қолдау
Реформа тек ірі бизнеске емес, шағын кәсіпкерлік секторына да әсер етеді. «Атамекен» ҰКП жалпыға бірдей бекітілген режимдегі шағын бизнес үшін жалақыдан ұсталатын барлық төлемдерді қазіргі «жеңілдетілген режим» үлгісі бойынша біріктіруді ұсынып отыр.
Сондай-ақ, Қазақстанның Салық альянсы мен Ұлттық палата өкілдері көлеңкелі экономиканы азайтудың тиімді құралы ретінде салықтық шегерім жүйесін қайта қарауды ұсынды.
Бұдан бөлек, сарапшылар шағын бизнеске еңбекақы төлеу қорына қатысты шығындарды оңайлатылған декларация негізіндегі арнайы салық режимі бойынша КТС немесе ЖТС есептеу кезінде шегерімге жатқызуға шектеу қоятын 100 млн теңгелік заңнамалық межені қайта қарауды немесе толық алып тастауды ұсынады.
Тараптардың пікірінше, бұл кәсіпкерлерге қызметкерлердің нақты табысын жариялауға тікелей экономикалық ынталандыру береді, өйткені бұл сомаға салық салынбайды.
Пилоттық жобаны іске қосу
Жобалық кеңсе аясында Премьер-министрдің орынбасары Серік Жұманғарин бірыңғай төлем жүйесін нақты кәсіпорындар базасында енгізу бойынша пилоттық жобаны іске қосуды тапсырды.
Талқылау барысында ірі кәсіпорын өкілдері реформа басталғанға дейін пысықтауды қажет ететін бірқатар мәселені көтерді.
Мысалы, жалған оңтайландыру қаупі. Қазақстан құрылысшылар қауымдастығының басшысы Виктор Микрюков бірнеше төлемнің орнына бір ғана төлем енгізілгенімен, әр қызметкер бойынша көптеген жолдан тұратын күрделі қосымшаларды толтыру талап етілсе, бизнес үшін бюрократиялық ауыртпалық бұрынғыдан да арта түсетінін ескертті.
Талқылау барысында бизнес өкілдері Үкіметке пилоттық жобаны барынша жайлы әрі кезең-кезеңімен іске қосуды ұсынды. Кәсіпкерлер жаңа тетіктерді енгізу кәсіпорындардың қаржы ағындарына операциялық күйзеліс әкелмейді деген үміт білдірді.
«Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасы кәсіпкерлерді реформаға белсенді қатысуға және еңбекақы төлеу қорына түсетін жүктемені азайту бойынша ұсыныстарын осы аптаның соңына дейін жолдауға шақырды.