Бизнес «шикі» реестрге қарсы: ШҚО сауда саласы 1 шілдеден бастап туындауы мүмкін бейберекеттік туралы ескертуде

Шығыс Қазақстан облысы Кәсіпкерлер палатасында Қызмет көрсету және сауда кеңесінің отырысы өтті. Күн тәртібіндегі басты мәселе сауданы дамыту емес, оның қалыпты жұмысын сақтау болды. Өйткені 1 шілдеден бастап Қазақстанда Ұлттық тауарлар каталогы іске қосылуы тиіс. Алайда бөлшек сауда өкілдерінің пікірінше, жүйе бұл іске қосуға әлі дайын емес.

Кеңес төрағасы, ШҚО Сауда кәсіпкерлері қауымдастығының жетекшісі Владимир Бердниктің айтуынша, қазіргі таңда реестрде NTIN коды берілген тауарлардың небәрі шамамен 40%-ы ғана тіркелген. Бұл дүкен сөрелеріндегі өнімдердің басым бөлігі жаңа цифрлық жүйеден тыс қалып отырғанын білдіреді.

Мәселе әсіресе шағын дүкендер үшін өзекті болып отыр. Кәсіпкерлер тауар қабылдау кезінде түсініксіз жағдайға тап болуда: жүкқұжаттарда өндірушінің NTIN коды көрсетілмейді, сондықтан нақты тауарға қай кодтың тиесілі екенін анықтау мүмкін емес.

«Тауарды сканерлеген кезде қай NTIN кодын таңдау керектігін білмейміз. Егер тізімнен кез келген кодты таңдайтын болсақ, жүйеде бұл тауар бізге басқа өндірушіден келгендей көрінеді. Ал шын мәнінде ол өндіруші бізге бұл өнімді жеткізген жоқ», – деді бөлшек сауда өкілдері.

Яғни кәсіпкерлерге іс жүзінде кодты болжау ұсынылып отыр. Ал мұндай «болжамның» салдары өте күрделі болуы мүмкін.

Саудагерлердің айтуынша, бұл жағдай домино әсерін туғызуы ықтимал. Егер дүкендер қолайлы кодтарды кездейсоқ таңдай бастаса, мемлекеттік ақпараттық жүйелерде тауар айналымы туралы бұрмаланған мәліметтер қалыптасады.

«Мысалы, жеткізуші нақтысында 50 килограмм өнім жөнелтті делік. Бірақ ондаған дүкен оның кодын пайдаланып кетсе, деректер базасында 100 килограмм өнім өткізілген болып көрінуі мүмкін. Кейін салық органдары сұрақтарды дәл сол жеткізушіге қояды, ал ол өзінің NTIN кодын кім пайдаланып жатқанын да білмейді», – деген пікір айтылды кеңес барысында.

Осылайша, жүйенің кемшіліктері үшін жауапкершілік адал жұмыс істейтін нарық қатысушыларына жүктелуі мүмкін.

Тағы бір өзекті мәселе – сусымалы, салмақпен және даналап сатылатын тауарларды есепке алу. Кеңес қатысушыларының айтуынша, жүйенің қазіргі нұсқасында мұндай өнімдерді есепке алудың толыққанды механизмі қарастырылмаған.

Азық-түлік дүкендері үшін бұл аса маңызды мәселе, өйткені олардың тауар айналымының елеулі бөлігі дәл осындай өнімдерден тұрады.

Жүйені әзірлеушілер мен Көлік министрлігінің өкілдері бизнес тарапынан түскен ұсыныстар қарастырылып жатқанын және жүйені жетілдіру жұмыстары жалғасатынын мәлімдеді.

Сондай-ақ алдағы екі апта ішінде әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары үшін базалық кодтар жарияланып, оларды осы тізімдегі өнімдерге қолдануға мүмкіндік берілетіні хабарланды.

Алайда кәсіпкерлер мұндай шараларды жеткіліксіз әрі кеш қабылданып жатқан шешімдер деп есептейді. Себебі жүйенің ресми іске қосылуына өте аз уақыт қалды.

ШҚО Сауда кеңесінің мүшелері нақты ұсыныс айтты – Бірыңғай тауарлар каталогы реестрін енгізу мерзімін 2027 жылғы 1 қаңтарға дейін шегеру қажет.

Бизнес өкілдерінің уәждері мынадай:

• Реестрде нарықтың жартысы ғана емес, барлық тауарлар толық қамтылуы тиіс;

• Салмақпен және сусымалы тауарларды есепке алудың жұмыс істейтін тетігі әзірленуі қажет;

• Дүкендер өнімнің шығу тегін нақты анықтай алуы үшін жүкқұжаттарда міндетті түрде NTIN коды көрсетілуі тиіс.

Кәсіпкерлердің пікірінше, бұл мәселелер шешілмесе, жүйе цифрландыру құралына емес, жаппай қателіктердің, салық органдары тарапынан қойылатын сұрақтардың және дүкендер мен жеткізушілер арасындағы даулардың көзіне айналуы мүмкін.

Бұл жай ғана техникалық мәселе емес. Өйткені 1 шілдеден бастап іске қосылуы тиіс жаңа механизм бүкіл ел бойынша мыңдаған дүкен мен жеткізушінің жұмысына әсер етеді. Егер жүйе шынымен дайын болмаса, оның салдарын тек кәсіпкерлер ғана емес, қарапайым тұтынушылар да сезінуі мүмкін.

ШҚО Қызмет көрсету және сауда кеңесі Үкіметке нақты сигнал жолдады: реестрді қазіргі күйінде іске қосу қауіпті.