Аграрийлер үшін ЖЖМ шығынының нормативтері әлі де 2007 жылғы деректер бойынша есептелуде
АӨК үшін ЖЖМ — стратегический ресурс. Қостанай облысы Кәсіпкерлер палатасының АӨК мәселелері жөніндегі кеңесінің отырысы барысында аграрийлер технологический карталарға негізделген жаңа нормативтерді әзірлеуді және бекітуді ұсынды. Олардың пікірінше, бұл отынға деген қажеттілікті дәлірек есептеуге және коммерциялық соляркаға тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді.
Кеңес және Қостанай облысы Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қауымдастығының төрағасы Александр Бородиннің айтуынша, бұл мәселені аграрийлер түрлі алаңдарда бірінші рет көтеріп отырған жоқ.
ЖЖМ шығынының базалық нормативтерін Ауыл шаруашылығы министрлігі белгілейді, олар өңірлердің топырақ-климаттық ерекшеліктерін ескере отырып, ғылыми ұйымдардың ұсынымдары негізінде қалыптасады. Өз кезегінде жергілікті жерлердегі басқармалар тек аграрийлерден түскен өтінімдерді қарастырады. Отынды есептеу Gosagro.kz ақпараттық жүйесі арқылы автоматты түрде жүзеге асырылады. Қолданыстағы заңнама басқармаларға шығын нормативін түзетуге немесе өзгертуге мүмкіндік бермейді, — деп түсіндірді Қостанай облысы әкімдігі Ауыл шаруашылығы және жер қатынастары басқармасының механизация бөлімінің басшысы Марат Красиков.
Оның айтуынша, бүгінде Gosagro.kz жүйесінде 2022 жылы бекітілген ЖЖМ шығынының базалық нормативтері орналастырылған. Ал оларға кез келген өзгерісті тек ҚР АШМ енгізе алады.
«Машина жасау ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС Қостанай филиалы директорының міндетін атқарушы Юрий Бинюков төрт жыл бұрын нормативті әзірлеу кезінде 2007–2008 жылдардағы деректер негізге алынғанын атап өтті. 2022 жылға дейін өңірдегі отын қажеттілігін есептеу математикалық жолмен — нормативті облысқа бөлінген лимитті ескере отырып, егіс ауданына көбейту арқылы жүргізіліп келген. Қазіргі уақытта АШМ тапсырмасы бойынша ҒӨО жаңа нормативтерді әзірлеумен айналысып жатыр. Мал шаруашылығын есепке алмай, тек далалық жұмыстарды жүргізуге арналған нормативитер әзірленуде. Жұмысты осы жылы аяқтау жоспарланып отыр. Филиал Қостанай, СҚО, Ақмола және Павлодар облыстарына, сондай-ақ БҚО өңірлеріне жауап береді. Орталықта Ауыл шаруашылығы министрлігі жекелеген операцияларға арналған үлгілік нормативтерді бекітеді деп үміттенеді.
Отын шығыны бойынша базалық нормативке келетін болсақ, оны қалай есептеу керек деген сұрақ туындайды, өйткені оған көптеген факторлар әсер етеді және бұл мәселе «аурухана бойынша орташа температура» сияқты болады. Біреулерге аз, екіншілеріне көп болады және біздің бірқатар шаруашылықтар бойынша норматив шынайы жағдайға сәйкес келмейтінін айтуға болады. Ғылыми тұрғыдан алғанда, ақпараттық жүйеге тек аудан көлемі емес, агрегаттар тізімі көрсетілген технологиялық карта енгізілсе, ең үздік нұсқа болар еді. Содан кейін нақты операцияларға арналған үлгілік нормативтерді пайдалана отырып, әр шаруашылық бойынша қажеттілікті жоғары дәлдікпен есептеуге болатын еді. Бүгінгі таңда базалық норматив нақты жағдайды көрсетпейді, — деп атап өтті Бинюков.
Қостанай облысы Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қауымдастығы басқармасының өкілі, ғалым агроном, «Мелитопольское» ЖШС директоры Эдуард Двуреченский егіншілікке деген тәсілдер түбегейлі өзгерістерді талап етеді деп есептейді. Бүгінде заңнама назарды жерге жай ғана «иелік етуден» оны тиімді әрі мақсатты пайдалануға аударып жатыр және «Топырақты қорғау туралы» жаңа заңға сәйкес бұл процестер үшін жауапкершілік фермерге жүктеледі. Сонымен қатар, егістіктерді әртүрлілендіру (диверсификация) бойынша тапсырма қойылды — майлы дақылдар баптаудың мүлдем басқа тәсілін талап етеді. Климаттық жағдайларды, топырақты зондтауды және зоналылықты ескеру де кем түспейді.
Біздің шаруашылық Қостанай облысының екі ауданында — Сарыкөл және Меңдіқара аудандарында орналасқан. 2018 жылы біз техникалық қайта жарақтандыру бағытын алып, топырақты өңдеудің заманауи жүйесі мен химиялық препараттарды қолданып келеміз. Алқаптарды өңдеуге арналған отын шығындары өсті. Біз жаздық бидай бойынша шығыстарды талдап көрдік. Ылғалды жабу және бір химиялық өңдеу үшін гектарына 6 литр, егіске — 10 литр, егінді күтіп-баптау бойынша химиялық өңдеуге — 4 литр, зябьге (күзгі жыртуға) — 12 литр қажет. Плюс басқа шығындарға 2 литр, нәтижесінде гектарына 50 литрден астам ЖЖМ шығады. Соляркамен қамтамасыз етілу 80%-ды құрайды. Отын бөлінетін бүгінгі норматив ауыспалы егістегі кейінгі дақылдарға (рапс, зығыр, күнбағыс) алқаптарды дайындау үшін топырақты күзде жыртуды (зябь) ескермейді. Ал фермер коммерциялық солярка сатып алуға немесе осы маңызды агротехникалық тәсілді жүргізбеуге мәжбүр, — деп атап өтті Э.Двуреченский.
Аграрийлердің пікірінше, АӨК үшін ЖЖМ — бұл стратегический ресурс. Нормативті кем дегенде 20%-ға арттыру қажет. Ал бүгінде көлемдерді қысқарту және бағаны көтеру жүріп жатыр, бұл тығырыққа тірелген жағдайға айналды.
Бүгінгі таңда тек егіс пен орақ науқаны есепке алынады, ал сүрі жерлер (пары), арамшөптер мен зиянкестерге қарсы өңдеу ше? Осы жылы күнбағыс бойынша арамшөптерге қарсы екі рет өңдеу жүргіздік. Өткен және осы маусымда отын көлемі қысқартылуда, ал шынайы жағдай оның көбірек қажет екенін көрсетіп отыр, — деп қосты Кеңес төрағасы Александр Бородин.
«Қазақстан фермерлері қауымдастығы» ҰЗБ Қостанай облысы бойынша филиалының басшысы Марат Ахметов көп жылдан бері рапс өсіреді және осы маусымда алты рет өңдеу жүргізген. Оның айтуынша, сонымен қатар сүрі жерлерді төрт рет өңдеу қажет, мұнда бір гектарға алты литр ЖЖМ талап етіледі.
Мәселе тағы да барлық шаруашылықтардың жеңілдетілген ЖЖМ-ны пайдаланбайтынында. Егер бұрын ірі шаруашылықтар сұранысқа ие болмаған көлемдерді сатып ала алса, қазір бүкіл процесс цифрландырылған және қалдықтар қайта бөліне алмайды. Мысалы, 80 мың литрден аграрийлер 60 мың литр алса, келесі жылы АШМ дәл осындай көлем бөледі. Технологиялар өзгеруде және ондаған жылдар бойы бірдей нормативпен жұмыс істеуге болмайды, — деп түсіндірді М.Ахметов.
Қостанай облысы Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер қауымдастығының өкілі, «QANON-96» ЖШС директоры Владимир Шестереков отын көлемін егіс пен орақ науқанына бөлмеуді ұсынды. Осылайша, аграрийлер оны біркелкі бөле алады және коммерциялық отын сатып алмайды. Сонымен қатар, пайдаланылмаған отынды қайта бөлу мәселесін пысықтауды ұсынды.
Талқылау нәтижесінде Кеңес қатысушылары Ауыл шаруашылығы министрлігіне отын шығыны нормативтері бойынша өздерінің есептеулері мен ұсыныстарын жіберуге шешім қабылдады. Алайда олар нормативті әзірлеу кезінде барлық операциялар жазылатын технологиялық карталарды ескеру қажет деп есептейді.