Тауарларды таңбалау: ШҚО кәсіпкерлері жүйені әзірлеушілерге ең өзекті мәселелерді жеткізді

Тағы бір кеңес. Тағы бір ұзақ талқылау. Және тағы да сол бір сауал: тауарларды таңбалау жүйесі мен Ұлттық тауарлар каталогы шынайы жұмыс жағдайына дайын ба?

Шығыс Қазақстан облысы Кәсіпкерлер палатасында тағы да сауда саласының өкілдері мен тауарларды таңбалау және қадағалау жүйесінің операторы бір үстел басына жиналды. Мұндай кездесулер уақыт өткен сайын сабырлырақ өтуі тиіс сияқты: цифрлық жаңашылдықтарды енгізу мерзімі жақындаған сайын сұрақтар азаюы керек еді. Алайда іс жүзінде керісінше болып отыр. Сенімділіктің орнына кәсіпкерлердің алаңдаушылығы күшейіп келеді.

Бұл жолы сауда бизнесінің өкілдері мәселелерді жай ғана тізбектеп қойған жоқ. Олар оларды жүйені әзірлеушілердің өзіне тікелей жеткізді.

ШҚО Сауда кеңесінің төрағасы, ШҚО Сауда кәсіпкерлері қауымдастығының жетекшісі Владимир Бердник қатысушыларды ойландырған бір маңызды деректі келтірді: бүгінде Ұлттық тауарлар каталогында NTIN кодтары берілген тауарлардың небәрі шамамен 40 пайызы ғана тіркелген. Қалған өнімдер жаңа цифрлық кеңістіктің шегінен тыс қалғандай әсер қалдырады.

Егер ірі сауда желілері үшін бұл қосымша қиындықтар туғызса, үй жанындағы шағын дүкендер үшін жағдай тығырыққа тірелгендей көрінеді.

Тауарды қабылдау кезінде сатушылар өндірушіге тиесілі NTIN коды туралы ақпаратқа ие болмайды, өйткені мұндай мәліметтер жүкқұжаттарда көрсетілмейді. Демек, нақты тауарға қай кодтың тиесілі екенін анықтау мүмкін емес.

Іс жүзінде кәсіпкерлерге кодты болжауға тура келеді.

«Тауардың кодын сканерлеген кезде қай NTIN кодын таңдау керектігін білмейміз. Егер тізімдегі кез келген кодты таңдасақ, жүйеде тауар басқа өндірушіден сатып алынған болып шығады, ал шын мәнінде ол мұндай өнімді жеткізген жоқ», – деді бөлшек сауда өкілдері.

Алайда бұл жерде қателік жай ғана техникалық сәйкессіздік емес.

Кәсіпкерлердің айтуынша, қате таңдалған код шын мәнінде «домино әсерін» тудыруы мүмкін.

Мәселен, өндіруші 50 килограмм өнім жөнелтті делік. Бірақ ондаған дүкен дұрыс NTIN кодын анықтай алмағандықтан, өздеріне ең ұқсас болып көрінген кодты пайдаланады. Соның салдарынан мемлекеттік жүйеде 50 килограмм емес, шартты түрде 100 килограмм өнім тіркеледі.

Одан кейін сұрақтар туындайды. Бірақ бұл жолы жүйеге емес, жеткізушіге қойылады. Дәл сол жеткізуші салық органдарына өзі ешқашан жеткізбеген өнім көлемінің қайдан пайда болғанын түсіндіруге мәжбүр болады.

Осылайша, цифрлық жүйенің жетілмегендігі үшін адал жұмыс істеп отырған кәсіпкерлер жауап беруі мүмкін деген парадокс қалыптасады.

Салмақпен сатылатын, сусымалы және дара данамен өткізілетін тауарлар мен құйылатын сусындарды есепке алу мәселесі де көптеген сұрақ туғызуда. Азық-түлік бөлшек саудасы үшін бұл сирек кездесетін жағдай емес, күнделікті жұмыс тәжірибесі. Мұндай тауарлар көптеген дүкендердің айналымының елеулі бөлігін құрайды. Алайда қолданыстағы жүйеде оларды толыққанды есепке алудың нақты тетігі әзірге жоқ.

Тауарларды таңбалау жүйесінің операторы, Ұлттық тауарлар каталогының өкілдері және уәкілетті мемлекеттік органдар бизнес ұсынған ұсыныстардың қазірдің өзінде қаралып жатқанын хабарлады. Олардың айтуынша, жүйені жетілдіру жұмыстары жалғасуда.

Алайда бұл жауап жиынға қатысушылардың көңілін көншітпеді.

Жаңа жүйенің іске қосылуына аз ғана уақыт қалса да, көптеген негізгі мәселелер әлі де ашық күйінде қалып отыр.

Кәсіпкерлер цифрландырудың өзіне қарсы емес. Ешкім де тауарларды ашық есепке алу мен қадағалау қажеттігін жоққа шығармайды. Бірақ цифрлық жүйе бизнестің жұмысын жеңілдетуі керек, әрбір жеткізілімді лотереяға айналдырмауы тиіс.

Әйтпесе заманауи есепке алу құралының орнына нарық жаңа қателіктердің, жеткізушілер мен дүкендер арасындағы келіспеушіліктердің, сондай-ақ бақылаушы органдар тарапынан туындайтын қосымша сұрақтардың көзіне айналуы мүмкін.

Дегенмен кездесудің басты қорытындысы тек көтерілген мәселелер ғана емес, ашық диалог форматының өзі болды. Жүйені әзірлеушілер өңірлерге ресми хаттар мен есептер арқылы емес, жүйемен күнделікті жұмыс істейтін кәсіпкерлердің пікірін тікелей тыңдау үшін арнайы келді.

Кеңес барысында оператор өкілдері кәсіпкерлердің барлық ұсыныстары тіркеліп, қазірдің өзінде пысықталып жатқанын растады.

Өңірлерде ұйымдастырылып жатқан осындай кездесулер жүйенің әлі де жетілдіру кезеңінде екенін көрсетеді. Кәсіпкерлерден түсетін кері байланыс неғұрлым көп болса, жүйенің толық іске қосылған кезде саудадағы нақты бизнес-процестерді ескеріп, тек цифрлық модель талаптарына ғана емес, өмірдегі тәжірибеге де бейімделу мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады.