Өндіріс – бәрін өзі айтып береді: бүгін қазақстандық бизнестің өсуіне не кедергі?
Өндіріс туралы ең дұрысын презентациялар мен есептерден емес, тікелей цехтың ішінен білуге болады. Құрал-жабдықтың, дайын өнімнің, шикізаттың және кәсіпорынның күнделікті жұмысына жауап беретін адамдардың ортасында жүргенде ғана нақты жағдайды түсінесің.
Сондықтан QazIndustry өкілдерінің Шығыс Қазақстан облысына сапары барысында Кәсіпкерлер палатасымен бірге жай ғана отырыс өткізумен шектелмей, өңірдің өңдеу өнеркәсібінің бүгінгі тыныс-тіршілігін өз көзімізбен көруді жөн көрдік.
Екі күн ішінде тігін өндірісі мен машина жасаудан бастап, сүт өңдеу, электротехника және композиттік материалдар өндірісіне дейінгі бірнеше кәсіпорынға бардық.
Кәсіпорындардың басым бөлігінде әңгіме цифрлардан нақты мәселелерге тез ауысты.
Көршілес елдердің өндірушілерімен бәсекелестік мәселесін «Қазақстандық өнеркәсіптік кәсіпорын» ЖШС директоры Вероника Шепель көтерді.
Оның айтуынша, қазақстандық өндіруші бүгінде тек өнімнің сапасы мен бағасы арқылы ғана емес, кәсіпорын жұмыс істейтін жағдайлардың тұтас жиынтығымен бәсекелесуге мәжбүр.
Бизнес үшін бұл өнеркәсіптік саясат туралы абстрактілі әңгіме емес. Бұл – кәсіпорын тапсырыс ала ала ма, өндірісті сақтап қала ма және әрі қарай дамуға инвестиция сала ала ма деген өте нақты мәселе.
«Егер отандық өндірушінің дамуын қаласақ, оның жұмыс істеуі мен бәсекелестігі үшін жағдайлар да салыстырмалы болуы керек», – деген ұстаным кәсіпорын басшылығымен болған әңгімеде анық байқалды.
Өнеркәсіптің едәуір бөлігі тарихи тұрғыдан шикізатты өңдеумен және ірі салаларға арналған өнім шығарумен байланысты өңір үшін бұл мәселенің маңызы ерекше.
Бизнес бірнеше жылдан бері көтеріп келе жатқан тағы бір мәселе – отандық тауар өндірушілердің тізілімі.
«КЭМОНТ» АҚ бас директоры Асхат Оспанбеков кәсіпорындардың тізіліммен жұмыс істеу кезінде кездесетін қиындықтарына назар аударды.
Өндіруші үшін бұл жай ғана кезекті ақпараттық жүйе емес. Ережелердің қаншалықты түсінікті әрі ыңғайлы құрылғаны отандық өндіруші мәртебесін растау, сондай-ақ тиісті қолдау тетіктері мен сатып алуларға қатысу мүмкіндігіне тікелей әсер етеді.
«Өндіруші ойын ережесін түсінуі керек және әкімшілік рәсімдерден өтуге орасан көп уақыт жұмсамауы тиіс», – деген талапты бизнестен бүгінде жиі естиміз.
Бұл жерде тізілімнің бар болғаны ғана емес, оның отандық өндірісті дамытуға қаншалықты нақты жұмыс істейтіні маңызды.
«Восток-Молоко» корпорациясында әңгіме табиғи түрде терең өңдеу тақырыбына ұласты.
Кәсіпорынның бас директоры Сейлжан Сайлаубаев өндірісті біртұтас тізбек ретінде қарау қажеттігін айтты.
Егер кәсіпорында шикізат болса, оның сыртқа төмен қосылған құны бар өнім түрінде кетпей, осында өңделуіне жағдай жасау маңызды.
Негізінде, логика қарапайым: сиыр ұстасаң, тек сүт өндірумен шектелмей, оны өңдеп, дайын өнім шығарып, қаптап, сатуға дейін жеткізу керек. Өндіріс кезеңдерінің неғұрлым көп бөлігі ел ішінде қалса, қосылған құн да, жұмыс орындары да, салық түсімдері де осында қалады.
Өнеркәсіптік саясаттың мақсаттарының бірі де осы болуы керек – өндіріс көлемін жай ғана арттыру емес, біртіндеп толыққанды өндірістік тізбектер қалыптастыру.
Сырт көзге өндірістік процесс қарапайым көрінуі мүмкін: шикізат бар, жабдық бар, соңында дайын өнім шығады.
Ал іс жүзінде бәрі әлдеқайда күрделі. Бір ғана өндірістік процесс көптеген операциялардан, циклдерден және технологиялық кезеңдерден тұруы мүмкін. Ал талаптар мен рәсімдер осы шынайы жағдайды ескермеген кезде, кәсіпорын қосымша әкімшілік жүктемеге тап болады.
Сонымен қатар кәсіпкерлер экспорт, ҚҚС айырмашылығы және салықтық әкімшілендіру мәселелерін де көтерді. Бұл тақырыптардың әрқайсысы жеке қарағанда техникалық мәселе сияқты көрінуі мүмкін. Бірақ кәсіпорын үшін дәл осы «техникалық» мәселелер түпкілікті өзіндік құнға, жұмыс жылдамдығына және бәсекеге қабілеттілікке әсер етеді.
«Кәсіпорынға келген кезде жалпы сөздер қай жерде аяқталып, нақты проблемалар қай жерде басталатыны бірден көрінеді. Мұнда кәсіпкер жұмыстың нақты бір кезеңін көрсетіп, белгілі бір рәсімнің неліктен кедергіге айналатынын түсіндіре алады. Осындай әңгімелер ғана іс жүзінде пайдасы бар ұсыныстар әзірлеуге мүмкіндік береді», – дейді Шығыс Қазақстан облысы Кәсіпкерлер палатасының директоры Қайрат Мамырбаев.
Кездесулердің қорытындысы бойынша әрі қарай пысықтауды қажет ететін мәселелердің тұтас тізімі қалыптасты.