Болмаған артық салмақ: Өңірлік палата жүйені тексеруді талап етеді
Ақмола облысында арнайы автоматтандырылған өлшеу құралдарының (САИС) көрсеткіштеріне қатысты жүйелі мәселе туындап отыр. Отандық тасымалдаушылар жүктің белгіленген нормаларға сәйкестігін растайтын құжаттардың болуына қарамастан, салмақ параметрлерінің асып кеткені туралы жаппай тіркелген жағдайларға шағымдануда. Бұл мәселе Кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі кеңестің кезекті отырысында негізгі талқылау тақырыбы болды.
Әңгіме «КС-8 Новый Колутон-Акколь-Азат-Минское» автожолының 149-шақырымында және «КС-40 Красный Яр-Конысбай-Васильковка» автожолының 18-шақырымында орналасқан САИС туралы болып отыр. Ақмола облысының Кәсіпкерлер палатасына «Milk Project» ЖШС, «Milk Trans Service» ЖШС, «Молочный завод Садовое» ЖШС, «Донцова В.М.» ЖК және басқа да кәсіпкерлік субъектілерінен өтініштер келіп түскен.
Әсіресе «Донцова В.М.» ЖК-не қатысты жағдай назар аударарлық. 2026 жылғы 15 сәуірде кәсіпкерге тиесілі Volvo автокөлігі зауытта белгіленген нормативтерге сәйкес тиелген. Өлшеу актісіне сәйкес, рұқсат етілген 40 тоннаға қарамастан, оның жалпы салмағы 36 900 кг болған. Жүк пломбаланған. Алайда «SmartWIM-6» САИС арқылы өткен кезде жүйе көліктің салмағын 43 077 кг деп көрсеткен — бұл нақты салмақтан 6 тоннадан астам артық.
Осы көрсеткіштер негізінде Ақмола облысы бойынша Көліктік бақылау инспекциясы нұсқама шығарған. Осындай «бақыт хаттары» тасымалдаушыларға жаппай келе бастаған. Қолда бар материалдарға сәйкес, даулы жағдайлар 2026 жылғы 1-25 сәуір аралығына тиесілі. Бұл, кәсіпкерлердің пікірінше, дәл осы кезеңде САИС жұмысында техникалық ақау болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Бұл ретте нұсқамаларда ҚР ӘҚБтК-нің 571-бабы 6-бөлігі бойынша — арнайы рұқсатсыз салмақ параметрлерінен асып кеткен ауыр салмақты автокөлік құралдарының жүріп өткені үшін әкімшілік жауапкершілікке тарту мәселесі көрсетілген. Мұндай әрекеттер кәсіпкерлерге әрбір жалған құқық бұзушылық үшін 346 000 теңге мөлшерінде айыппұл түрінде шамадан тыс қаржылық ауыртпалық түсіреді.
Тасымалдаушылар САИС жұмысына үзілді-кесілді наразылық білдіріп, өлшеу құралдарының көрсеткіштерін негізді түрде дұрыс емес деп есептейді. Олардың қолында мұны растайтын толық дәлелдер бар: тауар-көлік жүкқұжаттары, маршруттық парақтар, GPS-мониторинг деректері және тиеу кезінде тікелей жүргізілген бақылау өлшеуінің нәтижелері. Яғни сөз айыппұлдарды негізсіз жоққа шығару туралы емес, САИС деректерін автокөліктердің нақты салмағымен салыстыруға мүмкіндік беретін нақты құжаттар туралы болып отыр.
Өңірлік палата сарапшылары Көліктік бақылау инспекциясына жағдайды анықтап, жабдық пен бағдарламалық қамтамасыз етуді тексеруді, сондай-ақ өлшеулердің бастапқы деректерін ұсынуды талап етіп жүгінді. Алайда мемлекеттік орган тарапынан қойылған сұрақтарға мазмұнды жауап берілген жоқ. Лауазымды тұлғалардың ұстанымы іс жүзінде станциялардың сертификатталғанына, автоматты режимде жұмыс істейтініне және қызметкерлер көрсеткіштерді қолмен өзгерте алмайтынына келіп саяды.
Алайда сертификаттың болуы жабдықтың нақты бір күнде ақау беруі мүмкін еместігінің дәлелі емес. Техникалық ақау, бағдарламалық іркіліс, дұрыс бапталмау немесе тиісті метрологиялық қызмет көрсетудің болмауы тексерілуге тиіс. Әсіресе автоматты жүйе деректері бақылау өлшеуінің нәтижелерімен сәйкес келмеген жағдайда бұл мәселеге ерекше назар аудару қажет.
Талқылау барысында Кеңес мүшелері «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ-на ықтимал техникалық ақауларды жоюды, олар жойылғанға дейін САИС жұмысын тоқтату мәселесін қарауды, облыстағы басқа кешендердің жұмысын тексеруді және даулы станцияларға қайта тексеру жүргізуді ұсынды.
Көліктік бақылау инспекциясына 2026 жылғы 1-25 сәуір аралығына қатысты фактілер бойынша әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қозғамау, ал қозғалған істерді құқық бұзушылық құрамының болмауына байланысты тоқтату мүмкіндігі тұрғысынан қарау ұсынылды.
Сонымен қатар Кеңес Көкшетау көлік прокуратурасына заңдылықтың сақталуына және кәсіпкерлердің құқықтарын қорғауға прокурорлық қадағалау жүргізіп, тиісті прокурорлық ден қою актісін қабылдауды ұсынды.
«Бизнес үшін бір ғана мәселе принципті тұрғыдан маңызды: автоматты жүйенің көрсеткіштері құжатпен расталған нақты салмаққа қайшы келсе, оның көрсеткіштерін өздігінен қателеспейді деп санауға бола ма? Біз кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау бағытындағы жұмысты жалғастырамыз және САИС жұмысына объективті тексеру жүргізуді талап етеміз. Егер мәселе шынымен жүйелі сипатқа ие болса, онда әңгіме жекелеген айыппұлдар туралы ғана емес, автоматтандырылған жүйенің техникалық қатесі адал жұмыс істеп отырған бизнес үшін қаржылық жауапкершілікке айналатын жағдайға жол бермеу қажеттігі туралы болып отыр», — деп атап өтті Ақмола облысы Кәсіпкерлер палатасы