Бизнес-омбудсменнің еңбекақы төлеу қорына (ЕТҚ) салық салуды жеңілдету жөніндегі бастамасы практикалық іске асыру кезеңіне өтуде

Еңбекақы төлеу қорына (ЕТҚ) салық салуды жеңілдетуге бағытталған «Бір басу арқылы есептеу» пилоттық жобасы – Бизнес-омбудсменнің бастамасының нәтижесі.

Қазақстанның кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкілі Қанат Нұровтың 2026 жылғы 27 ақпанда өткен Atameken Business FORUM алаңында айтқан ЕТҚ-ға салық салу тәсілін өзгерту қажеттігі туралы ұсынысы Жаңа Салық кодексін енгізу жөніндегі Жобалық офисте практикалық тұрғыдан жалғасын тапты.

Бүгінде жүйелі шешімді талап ететін негізгі мәселелердің бірі – ЕТҚ-ға салық салу.

Бизнес үшін мәселе міндетті төлемдердің мөлшерінде ғана емес, оларды әкімшілендірудің күрделілігінде де болып отыр. Жұмыс беруші бір мезгілде 7 түрлі салық пен әлеуметтік төлемді есептеп, төлейді. Олардың әрқайсысының есептеу, есепке алу және есептілік бойынша өзіндік талаптары бар.

Заңды еңбекке жұмсалатын шығындардың жоғары болуы мұндай жүйеде жалақыны «көлеңкеге» шығаруға экономикалық алғышарттар қалыптастырады. Сондықтан бақылауды күшейту мәселенің түпкі себебін жоймайды.

Бизнес ұсынатын тәсіл – қазіргі таңда қолданыстағы Бірыңғай төлем жүйесін одан әрі кеңейту және дамыту екенін ерекше атап өткен жөн (оның мөлшерлемесі 2026 жылы 24,8%-ды құрайды). Бұл жүйе жалақыға байланысты негізгі міндеттемелерді бір төлемге біріктіреді.

Қазіргі уақытта Бірыңғай төлемді арнаулы салық режимдерін қолданатын микро-, шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері, сондай-ақ ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілердің жекелеген санаттары қолдана алады.

Сондықтан Кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау жөніндегі уәкіл (КҚҚУ) Бірыңғай салық төлемін жалпыға бірдей белгіленген салық салу режиміндегі субъектілерге, сондай-ақ шағын бизнес компанияларына қолдану аясын кеңейтуді ұсынды.

Әсіресе, бұл мәселенің мемлекеттік деңгейде нақты жалғасын тапқанын атап өткен жөн. Еңбекақы төлеу қорынан (ЕТҚ) төлемдерді есептеу және төлеу тәртібін оңайлатудың нақты тәсілдерін пысықтау Жобалық офис аясында жүргізілуде.

«Премьер-Министрдің орынбасары – Ұлттық экономика    министрі Серік Мақашұлы Жұманғариннің ашық ұстанымы мен қолдауын ерекше атап өткен жөн. Соның арқасында бастама талқылау кезеңінен практикалық пысықтау кезеңіне өту мүмкіндігіне ие болды. Мемлекет пен бизнестің осындай өзара іс-қимыл форматы кәсіпкерлердің ұсыныстарын жедел қарауға және оларды нақты шешімдерге айналдыруға мүмкіндік береді», – деп атап өтті Бизнес-омбудсмен.

Бұл жұмыстың практикалық кезеңі ЕТҚ бойынша міндеттемелерді автоматты түрде есептеуге арналған цифрлық сервисті енгізу болады (ҚР ҚМ «Еңбекақы төлеу қоры бойынша міндеттемелерді автоматты түрде есептеу жөніндегі пилоттық жобаны іске асыру қағидалары мен мерзімдерін бекіту туралы» бұйрығының жобасы («Бір басу арқылы есептеу» пилоттық жобасы)).

Сервис қызметкерлердің табыстарынан төленуге тиіс салықтар мен әлеуметтік төлемдерді автоматты түрде есептеуге, сондай-ақ төлем құжаттарын қалыптастырып, екінші деңгейдегі банктерге (ЕДБ) жіберуге тиіс.

Жобаның мақсаты – салықтық әкімшілендіруді цифрландыру. Яғни, әңгіме қолданыстағы рәсімдерді жай ғана электрондық форматқа көшіру туралы емес. Негізгі міндет – кәсіпкер үшін ЕТҚ бойынша міндеттемелерді орындау процесін барынша қарапайым, түсінікті және технологиялық тұрғыдан ыңғайлы ету.

Кәсіпкерлер үшін салық жүйесін реформалау тек мөлшерлемелер мен қағидаларды өзгерту арқылы ғана емес, сонымен қатар әкімшілік жүктемені нақты төмендету арқылы жүзеге асырылуы қағидатты түрде маңызды.

Қажетті есептеулерді автоматты түрде жүргізуге және төлем құжаттарын қалыптастыруға қабілетті цифрлық сервис кәсіпкердің өз бетінше орындауға мәжбүр болатын операцияларының санын айтарлықтай қысқартуға мүмкіндік береді.

Сондықтан пилоттық жобаның нәтижелері тек техникалық тұрғыдан іске асырылуы тұрғысынан ғана емес, кәсіпкердің көзқарасы тұрғысынан да бағалануға тиіс: міндеттемелерді есептеу мен төлеуге жұмсалатын уақыт қаншалықты қысқарды, әкімшілік шығындар азайды ма, жұмыс беруші үшін процесс қаншалықты түсінікті болды, платформа ақпараттық жүйелермен және банктермен қаншалықты тиімді өзара іс-қимыл жасайды, сондай-ақ қателер саны азайды ма және механизмді одан әрі ауқымдауға дайын ба.

Әкімшілік жүктемені азайту және қызметкерлерді ресми түрде жұмысқа орналастыру үшін экономикалық ынталандырулар жасау арқылы мемлекет еңбекақы төлеу қорына түсетін жүктемені арттырмай-ақ, бюджетке түсетін қосымша түсімдерді қамтамасыз ете алады.

Бұдан әрі келесі кезеңді қамтамасыз ету принципті түрде маңызды болады – кәсіпкерлердің ұстанымын ескере отырып, нәтижелерді талдау және механизмді одан әрі жетілдіру.

Өйткені салық реформасының міндеті тек мемлекеттің көбірек салық алуын қамтамасыз ету ғана емес, сонымен қатар кәсіпкердің заңды түрде жұмыс істеуіне, өз міндеттемелерін орындауына және жұмыс орындарын құруына барынша қолайлы болатын жүйені қалыптастыру болып табылады.

Дәл осындай тәсіл әкімшілік бақылаудан экономикалық ынталандыруларға, күрделі әкімшілендіруден цифрлық шешімдерге, ал жекелеген өзгерістерден ЕТҚ-ға салық салуды жүйелі реформалауға көшуге мүмкіндік береді.