Көмек көрсетудің орнына тексеру ме? ШҚО кәсіпкерлері бақылаушы органдар алдында өзекті мәселелерді көтерді
Неліктен кәсіпкерлер нұсқамалардың заңсыздығын сот арқылы дәлелдеуге мәжбүр? Жер учаскелерін бөлу кезінде мемлекеттік органдар жіберген қателіктерге кім жауап береді? Заңнамадағы жаңа талаптар неге бірден айыппұл салу қаупіне ұласады? Бұл мәселелер Шығыс Қазақстан облысында бақылау-қадағалау органдарының бизнес-қоғамдастық алдындағы Бірыңғай есеп беру күнінде көтерілді.
Іс-шара ШҚО әкімінің бірінші орынбасары Дархан Сапановтың төрағалығымен мемлекеттік органдар, Кәсіпкерлер палатасы және өңірлік бизнес-қоғамдастық өкілдерінің қатысуымен өтті.
Дархан Сапанов мемлекеттік органдар өздерінің бақылау функциялары арқылы кәсіпкерлікке кедергі келтірмей, керісінше, бизнестің дамуына қолайлы жағдай жасауға тиіс екенін атап өтті.
Ол жер мәселелеріне ерекше назар аударды. Бизнес-жобаларды іске асыруға кедергі келтіретін мәселелердің бірі – егжей-тегжейлі жоспарлау жобаларының (ЕЖЖ) болмауы. Облыс әкімінің бірінші орынбасарының пікірінше, қажетті қала құрылысы құжаттамасының болмауы – кәсіпкерлердің емес, мемлекеттік органдардың мәселесі. Бизнес уәкілетті құрылымдардың жіберген олқылықтары үшін жауап бермеуге тиіс.
Мемлекеттік бақылау саласындағы проблемалар туралы ШҚО Кәсіпкерлер палатасы директорының құқықтық мәселелер жөніндегі орынбасары Айжан Жангирханова баяндады.
2026 жылдың басынан бері Палатаға кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау мәселелері бойынша 109 өтініш түскен. Оның 73-і бойынша оң шешім қабылданды. Кәсіпкерлердің 1,1 млрд теңгеден астам сомаға мүліктік құқықтары қорғалды.
Тексерушілердің өздері жіберетін заң бұзушылықтар, сондай-ақ салықтық бақылау, әкімшілік тыңдаулар өткізу және жоспардан тыс тексерулер тағайындау мәселелері ерекше алаңдаушылық туғызады.
«Бақылау өкілеттіктері – кәсіпкердің есебінен қателік жіберуге берілген құқық емес», – деп атап өтті Айжан Жангирханова.
Сонымен қатар Палата 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген аумақтарды абаттандырудың жаңа үлгілік қағидаларын қолдануға байланысты ШҚО Полиция департаментінің басшылығына жүгінді.
Кәсіпкерлердің өтініштеріне сәйкес, полиция қызметкерлері тексеру іс-шараларын жүргізу кезінде анықталған кемшіліктерді өз еркімен жоюға және жаңа талаптар бойынша түсіндірме алуға мүмкіндік берместен, бірден айыппұл салынуы мүмкін екенін ескертеді.
Кәсіпкерлерге жаңа қағидаларды түсіну, өз нысандарының жай-күйін бағалау және оларды талаптарға сәйкестендіруге қажетті шығындарды жоспарлау үшін уақыт қажет.
Көтерілген мәселелердің өзектілігіне қарамастан, кездесуде бизнес пен бақылаушы органдар арасында толыққанды ашық диалог орнамады. Ал кәсіпкерлерге жүргізілген тексерулер саны туралы есептер емес, нақты жауаптар мен қордаланған мәселелердің шешімі қажет.
«Егер Палата нақты мәселе бойынша дәлелді ұстанымын жолдаса, біз формалды жауап емес, келтірілген уәждердің жан-жақты қаралуын күтеміз», – деді Айжан Жангирханова.
Палата тексерулер жүргізу кезінде заң бұзушылықтарға жол берген лауазымды тұлғалардың жеке жауапкершілігін күшейтуді, кәсіпкерлердің ұстанымын объективті қарауды қамтамасыз етуді және дауларды сотқа дейін реттеу тәжірибесін кеңейтуді ұсынды.
Көтерілген мәселелерді оларды қарауға жауапты тұлғаларды белгілей отырып, Бірыңғай есеп беру күнінің қорытынды хаттамасына енгізу ұсынылды.
Ендігі басты мәселе – айтылған мәлімдемелер нақты шешімдерге ұласа ма? Өйткені бизнес үшін мұндай кездесулердің нәтижесі тыңдалған баяндамалардың санымен емес, кәсіпкерлерге артық әкімшілік кедергілерсіз жұмыс істеуге және өз ісін дамытуға мүмкіндік беретін нақты өзгерістермен өлшенеді.