Ақмола облысында шаруашылықішілік жер орналастыру жобаларын әзірлеу мәселесі әлі де ашық қалып отыр
Ақмола облысының ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері үшін шаруашылықішілік жер орналастыру жобаларын рәсімдеу мәселесі өзекті күйінде қалуда. Заңнама әрбір шаруашылықты бұл құжатты иеленуге міндеттейді, алайда оны әзірлеудің нақты нұсқаулары, түсінікті алгоритмі мен методологиясы әлі күнге дейін жоқ.
Бұл мәселе бірнеше рет әртүрлі алаңдарда, соның ішінде Ақмола облысы Кәсіпкерлер палатасы Өңірлік кеңесінің отырыстарында көтерілді. Агробизнес өкілдері ШЖО төңірегіндегі құқықтық бос кеңістік белгісіздік тудырып, тіпті ең адал жұмыс істейтін шаруашылықтардың тұрақты қызметіне қауіп төндіретінін атап өтеді.
Шаруашылықішілік жер орналастыру жобасына ие болу міндеті Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2022 жылғы 20 сәуірдегі № 119 бұйрығымен бекітілген. Құжат міндетті талаптар тізіміне енуін жалғастыруда: Әдістемелік ұсынымдарға сәйкес (АШМ 2025 жылғы 4 қазандағы № 353 бұйрығы), ШЖО жобасының болуы арнайы комиссияның жұмысы кезінде 3 балл береді.
Фермердің жалға алу мерзімі аяқталғанда, әкімдік жанындағы комиссия шартты ұзарту мәселесін баллдық жүйе негізінде шешеді: төленген салықтар, инвестициялар, жұмыс орындары және ШЖО жобасының болуы ескеріледі. Балл жеткіліксіз болған жағдайда жер пайдаланушы өзінің учаскесінен айырылып қалу қаупі бар. ШЖО жобасы елеулі 3 балл әкеледі, бірақ аграрийлер бұл балдарды өздеріне байланысты емес себептермен ала алмай отыр.
Іс жүзінде заң талабын орындау мүмкін емес. Өңірде мемлекеттік органдар ШЖО жобаларын кепілді түрде қабылдайтындай расталған тәжірибесі бар мамандандырылған компаниялар іс жүзінде жоқ. «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясы» КЕАҚ да әлі түсініктеме бермейді және әзірлеуге қатыспайды.
Бұл ретте шаруашылықтардың көпшілігі нақты секторда жұмыс істейді, олар ауыспалы егісті, агротехникалық және экологиялық нормаларды сақтайды, жайылымдық есеп жүргізеді. Дегенмен, қағаз құжаттың болмауына байланысты жерді пайдалану заңды түрде «тиімсіз» деп танылады. Нәтижесінде фермерге ҚР ӘҚБтК-нің 338-бабы және ҚР Жер кодексінің 93-бабы бойынша санкциялар төнеді — бұл салықтардың еселеп артуынан бастап жер телімін мәжбүрлеп алып қоюға дейін қамтиды.
«Бүгінгі таңда заңнама талаптары оларды орындаудың шынайы институционалдық және нарықтық мүмкіндіктерінен озып кеткен. Бұл құқықтық белгісіздікті қалыптастырады және ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің өз кінәсінен емес, бұзушылықтардың орын алу қаупін тудырады», — дейді Ақмола облысы Кәсіпкерлер палатасы директорының орынбасары Расул Сыздықов.
Мәселені шешу үшін Кәсіпкерлер палатасы Ауыл шаруашылығы министрлігіне бірқатар практикалық шара қабылдауды ұсынады. Ең алдымен, ағымдағы жағдайдағы жұмыс тәртібі туралы ресми түсініктеме беріп, білікті әзірлеушілердің тізілімін жариялау қажет. Сондай-ақ Бірыңғай мемлекеттік операторды құруды қарастыру немесе жер санаттары бойынша ШЖО-ның қарапайым үлгілік жобаларын енгізу орынды. Бұдан бөлек, Палата сарапшылары түсінікті механизм әзірленгенге дейін айыппұлдар мен жерді алып қоюға уақытша мораторий енгізуді, қолданыстағы ережелерді түзетуді және АӨК-ті мемлекеттік қолдау шеңберінде ШЖО-ны әзірлеуді субсидиялауды қарастыруды ұсынады.