Бір түнде жеті тексеру: ШҚО кәсіпкерлері ойын-сауық орындарына жүргізілетін бақылауға алаңдаулы
Егер жасөспірім жалған құжат көрсетсе, айыппұлдан қалай қорғануға болады? Келушілер мекемеден тыс жерде алкогольдік ішімдік ішсе, кім жауап береді? Бір түнде жеті рет тексеру жүргізу қаншалықты орынды? Осы және өзге де мәселелерді Шығыс Қазақстан кәсіпкерлері ШҚО Кәсіпкерлер палатасында өткен прокуратура өкілдерімен кездесуде көтерді.
Кәмелетке толмағандардың түнгі уақытта ойын-сауық орындарында болуына қатысты заңнама талаптарын сақтауға арналған кездесу қызу пікірталасқа ұласты. Кафе, бар және караоке-клуб иелерін ең алдымен заң талаптарын іс жүзінде қолданудың ерекшеліктері мен бизнестің құқықтарын қорғау жолдары қызықтырды.
Ең өзекті мәселелердің бірі полиция тексерулерінің жиілігі болды. Кәсіпкерлердің айтуынша, кейде бір түннің ішінде бір мекемеге құқық қорғау органдарының әртүрлі қызметкерлері бірнеше рет келіп, келушілердің құжаттарын тексереді.
«Бір түнде бізге жеті рет тексерумен келді. Әртүрлі қызметкерлер келіп, қонақтардың құжаттарын тексереді. Адамдар демалуға келеді, ал оның орнына қайта-қайта жеке куәліктерін көрсетуге мәжбүр. Соның салдарынан келушілер кетіп қалады. Біз клиенттерімізден де, табысымыздан да айырылып жатырмыз. Біз бақылауға қарсы емеспіз, бірақ оның да ақылға қонымды шегі болуы керек емес пе?» – деді кәсіпкерлердің бірі.
Бизнес өкілдері мұндай тексерулерді полицияның барлық қызметкерлері жүргізе ала ма деген сұрақ қойды. Құқық қорғау органдарының өкілдері мұндай құқық бұзушылықтарды полицияның барлық қызметкерлері анықтай алатынын түсіндірді.
Кәсіпкерлерді заң талаптарын орындау үшін барлық қажетті шараларды қабылдағанына қарамастан, жауапкершілікке тартылу қаупі де алаңдатады. Мәселен, жасөспірім жалған жеке куәлік көрсеткен жағдайда не істеу керек?
«Біз кіреберісте құжаттарды тексереміз. Бірақ қарапайым әкімші немесе күзетші жеке куәліктің жалған екенін қалай анықтай алады? Сонда барлық қажетті шараны қабылдасақ та, бәрібір кінәлі болып шығуымыз мүмкін бе?» – деп сұрады кәсіпкерлер.
Сондай-ақ келушілер арасында 21 жасқа толмаған жастар болған жағдайлар және қонақтардың алкогольдік ішімдікті мекеме ішінде емес, сыртта тұрған автокөлікте ішіп, кейін қайта оралуы мәселелері талқыланды. Кәсіпкерлер өз нысандарынан тыс жерде келушілердің әрекеттерін бақылай алмайтынын, алайда мұндай жағдайларда өздеріне шағымдар мен кінә тағылуы мүмкін екенін атап өтті.
Құқықтарын қорғау шараларының бірі ретінде кәсіпкерлерге даулы жағдайларды барынша тіркеп отыру ұсынылды. Атап айтқанда, бейнебақылау жазбаларын сақтау, келушілердің жасын тексеру фактілерін және болжамды құқық бұзушылықтың анықталу мән-жайларын құжаттау маңызды. Бұл материалдар кәсіпкердің заң талаптарын адал орындауға тырысқанын дәлелдей алады. Әкімшілік хаттама жасалған күннің өзінде бизнес өкілдері өз қарсылықтарын білдіріп, құқықтарын сот арқылы қорғауға құқылы.
«Әрине, кәмелетке толмағандардың қауіпсіздігі басты назарда болуы тиіс. Бірақ кәсіпкерлердің құқықтарын да ұмытпауымыз керек. Егер мекеме кіреберісте бақылау ұйымдастырып, құжаттарды тексеріп, барлық қажетті шараларды қабылдаса, бұл мән-жайлар міндетті түрде ескерілуі қажет. Жауапкершілік формалды түрде емес, заңды негізде туындауы тиіс. Біз кәсіпкерлерге даулы жағдайларды тіркеп, өз құқықтарын, соның ішінде сот тәртібімен қорғауға кеңес береміз», – деп атап өтті ШҚО Кәсіпкерлер палатасы директорының құқықтық мәселелер жөніндегі орынбасары Айжан Жангирханова.
Прокуратура өкілдері ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 132-бабына сәйкес, кәмелетке толмағандардың заңды өкілдерінің еріп жүруінсіз сағат 22:00-ден 06:00-ге дейін ойын-сауық орындарында болуына жол беру әкімшілік жауапкершілікке әкелетінін еске салды. 2026 жылдың басынан бері ШҚО-да осындай құқық бұзушылықтар үшін ойын-сауық орындарының 27 жауапты тұлғасы әкімшілік жауапкершілікке тартылған.
Айыппұл мөлшері кәсіпкерлік субъектісінің санатына қарай 15-тен 50 АЕК-ке дейін құрайды. Бір жыл ішінде құқық бұзушылық қайталанса, санкциялар күшейтіліп, қызметті тоқтата тұруға дейінгі шаралар көзделген.
Сонымен қатар кәсіпкерлерге кәмелетке толмағандарды жұмысқа қабылдауға қатысты шектеулер түсіндірілді. Алкоголь және темекі өнімдерін өндіруге, тасымалдауға және сатуға байланысты жұмыстарға тек кәмелетке толған қызметкерлер ғана жіберіледі. Бұл ретте ата-анасының келісімі де заңнамада белгіленген тыйымдарды жоймайды.
ШҚО Кәсіпкерлер палатасында балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мен заң талаптарын сақтау адал жұмыс істейтін бизнестің мүдделеріне қайшы келмеуі тиіс екені атап өтілді. Кәсіпкерлер заң талаптарын орындауға дайын, алайда нақты әрі түсінікті ережелерге, шамадан тыс емес бақылауға және өз құқықтарын қорғаудың тиімді тетіктеріне үміт артады.