Жекеменшік білім беру – ұлттық маңызы бар мәселелерді шешудегі мемлекеттің толыққанды серіктесі
«Атамекен» ҚР ҰКП жекеменшік білім беру ұйымдарының педагогтеріне арналған республикалық форумда оқушы орындарының тапшылығын есептеу тәсілдерін қайта қарауды, инвесторлар үшін болжамды жағдайлар қалыптастыруды және даулы мәселелерді шешу тетігін құруды ұсынды.
Астанада «Реттеу, стандарттар және қолдау» тақырыбында жекеменшік білім беру секторы педагогтерінің республикалық форумы өтті. Іс-шараны «Атамекен» Қазақстан Республикасы Ұлттық кәсіпкерлер палатасы мен «Әділет» жекеменшік мектепке дейінгі және орта білім беру ұйымдарының республикалық қауымдастығы бірлесіп ұйымдастырды.
Форумға мемлекеттік органдардың, жекеменшік мектептер мен мектепке дейінгі ұйымдардың, сондай-ақ салалық қауымдастықтардың өкілдері қатысып, жекеменшік білім беруді дамыту, қаржыландыру, реттеу және педагог кадрларды даярлау мәселелерін талқылады.
Іс-шараға «Атамекен» ҚР ҰКП Төралқа Төрағасы Қанат Шарлапаев, Құрылтай депутаттары Тілектес Адамбеков пен Сергей Пономарёв, қоғам қайраткері, «Қазақстан халық кеңесінің» мүшесі Мұрат Әбенов, Оқу-ағарту вице-министрі Жайық Шарабасов, сондай-ақ кәсіби қауымдастық өкілдері қатысты.
Демографиялық өсім мектептерге түсетін жүктемені арттырады
Форумда сөз сөйлеген Қанат Шарлапаев жекеменшік білім беруді демографиялық өзгерістер мен мектептердегі орындарға сұраныстың артуы тұрғысынан қарастыру қажеттігін атап өтті.
Ұсынылған деректерге сәйкес, 2026 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша Қазақстанда оқушы орындарының тапшылығы 245 мыңды құрайды.
2027 жылы бірінші сыныпқа 422 мың баланы қабылдау күтілсе, 2028 жылы бұл көрсеткіш 440 мыңға жетуі мүмкін. Ірі қалаларда да мектептерге түсетін жүктеме жоғары. Астанадағы 123 мемлекеттік мектептің 102-сі жобалық қуатынан артық жүктемемен жұмыс істейді. Алматыда 235 мектептің 103-інде оқушы саны белгіленген сыйымдылықтан асып кеткен.
«Демография – есептердегі жай ғана сандар емес. Әр көрсеткіштің артында отбасы, ата-ана және ертең мектеп табалдырығын аттайтын балалар тұр. Жекеменшік мектептер жұмыс орындарын ашып, инфрақұрылымға және ең бастысы, елдің адами капиталына инвестиция салады. Сондықтан жекеменшік білім беруді жалпыұлттық міндетті шешуде мемлекеттің толыққанды серіктесі ретінде қарастыру қажет», – деп атап өтті Қанат Шарлапаев.
Жекеменшік білім беру – мемлекеттің толыққанды серіктесі
Форумда ұсынылған деректер бойынша, 2025 жылғы желтоқсанда Қазақстанда 911 жекеменшік мектеп жұмыс істеп, онда шамамен 370 мың бала білім алған. Бұл елдегі барлық оқушының шамамен 10%-ын құрайды. Сонымен қатар 451 мектеп ата-аналардан оқу ақысын алмай, тек жан басына шаққандағы қаржыландыру есебінен жұмыс істейді.
Соңғы бес жылда жекеменшік мектептердегі оқушылар саны алты есе өсіп, 2020 жылғы 53 мыңнан 2025 жылы 370 мыңға жеткен. Алайда 2026 жылғы қыркүйекке қарай жекеменшік мектептер саны 858-ге дейін азайған.
Халықаралық тәжірибе де мемлекет пен жекеменшік сектордың өзара іс-қимылының мүмкіндіктерін көрсетеді. Форумда ұсынылған материалдарға сәйкес, Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына (ЭЫДҰ) мүше елдерде 15 жастағы оқушылардың орта есеппен 12%-ы мемлекеттік қолдау көрсетілетін жекеменшік мектептерде білім алады.
Дарынды оқушыларды даярлауда да жекеменшік мектептердің үлесі атап өтілді. Қазақстан құрамасының физика және математика пәндері бойынша халықаралық олимпиадалардағы 15 жүлдегерінің тоғызы жекеменшік мектептердің оқушылары.
«Атамекеннің» төрт ұсынысы
Жекеменшік білім беру ұйымдарының жұмыс жағдайларын жетілдіру үшін «Атамекен» ҚР ҰКП төрт негізгі шараны ұсынды:
Оқушы орындарының тапшылығын есептеудің бірыңғай әдістемесі. Есептеулердің ашықтығын қамтамасыз ету және әкімдіктер қабылдаған шешімдерді тәуелсіз қайта тексеру.
Инвесторларды қорғау. Міндеттемелерді түгендеу, А1/А2 компоненттерін сақтау және өзгерістерге бейімделу үшін түсінікті өтпелі кезең белгілеу.
Тең жағдайлар қалыптастыру. Ата-аналардан оқу ақысын алмайтын мектептерді оқулықтармен қамтамасыз ету, 1-4-сынып оқушыларына тегін тамақ беруді ұйымдастыру және педагогтердің біліктілігін арттыру.
Дауларды шешу. Оқу-ағарту министрлігі, Қаржы министрлігі, әкімдіктер, «Атамекен» ҚР ҰКП және салалық қауымдастықтар өкілдерінің қатысуымен тұрақты жұмыс істейтін комиссия құру.
«Қазақстан халық кеңесінің» мүшесі, қоғам қайраткері Мұрат Әбенов отбасылардың, педагогтер мен инвесторлардың мүдделерін ескерудің маңызын атап өтті.
«Жекеменшік білім беруді дамыту – тек кәсіпкерлік мәселесі емес, балалардың сапалы білімге қолжетімділігіне де қатысты. Болжамды ережелер мен ашық диалог саланың тұрақты дамуына, ал мемлекетке білім беру инфрақұрылымына қатысты міндеттерді тиімдірек шешуге мүмкіндік береді», – деді Мұрат Әбенов.
«Әділет» жекеменшік мектепке дейінгі және орта білім беру ұйымдарының республикалық қауымдастығының төрағасы Динара Құдайқұлова саланың тұрақты жұмыс істеуіне қажетті жағдайларды қалыптастыруға назар аударды.
«Кәсіпкерлер ұзақ мерзімді инвестициялық шешімдер қабылдап, педагогтер, ата-аналар мен балалар алдындағы міндеттемелерді өз мойнына алады. Сондықтан реттеу саласындағы өзгерістер ашық әрі дәйекті болып, білім беру ұйымдарының нақты жұмыс жағдайларын ескеруі керек», – деп атап өтті Динара Құдайқұлова.
Педагогтерді даярлау еңбек нарығының сұранысына сай болуы керек
Форумның тағы бір маңызды тақырыбы кадр тапшылығына арналды. Бұл мәселе әсіресе мектепке дейінгі білім беру саласында өзекті. Мұнда тәрбиешілерге, арнайы педагогтерге, психологтерге, логопедтер мен әдіскерлерге сұраныс жоғары.
Қатысушылар жұмыс берушілерді мемлекеттік білім беру тапсырысын қалыптастыруға тарту, студенттердің практикалық даярлығын кеңейту және кәсіби қайта даярлау бағдарламаларын дамыту қажеттігін атап өтті.
Ұсыныстар қатарында оқытудың 80%-ын практикаға, 20%-ын теорияға бөлу моделін енгізу, алдағы үш-бес жылға арналған өңірлік кадр қажеттілігі карталарын әзірлеу және тәлімгерлік институтын дамыту бар.
Қазақстанның Үздіксіз білім беру қауымдастығының төрағасы Наталья Мишукова білім беру жүйесі мен еңбек нарығы арасындағы байланысты нығайтудың маңызын атап өтті.
«Білім сапасы педагогті даярлау сапасынан басталады. Жұмыс беруші осы үдерістің соңғы кезеңіндегі қатысушы ғана емес, мамандарды даярлауға толыққанды атсалысуы керек. Базалық білім беруден бастап жаңа құзыреттерді меңгеруге дейінгі үздіксіз кәсіби оқыту жүйесін дамыту қажет», – деп есептейді Наталья Мишукова.
«Атамекен» ҚР ҰКП өкілдерінің пікірінше, жекеменшік білім беруді тұрақты дамыту үшін мемлекет, білім беру ұйымдары, жұмыс берушілер мен кәсіби қауымдастықтар арасында жүйелі өзара іс-қимыл қажет. Бұл білім беру инфрақұрылымын кеңейтуге, педагогтерді даярлау сапасын арттыруға және балалардың сапалы білімге қолжетімділігін жақсартуға мүмкіндік береді.
«Атамекен» ҚР ҰКП кәсіпкерлер қауымдастығының ұстанымын білдіруді және саланы дамытуға бағытталған шешімдерді әзірлеуге қатысуды жалғастырады.