Жаңа Кодекс және кәсіпкерлік даулар тәжірибесі
Қазақстан Президенті жаңа Азаматтық кодексті әзірлеуге кірісуді тапсырды. Алдағы жұмыстың маңызды бағыттарының бірі азаматтар мен кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау тетіктерін, оның ішінде шарттық міндеттемелер бұзылған кезде жетілдіру болуы тиіс.
Ақмола облысы Кәсіпкерлердің құқықтарын қорғау және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл кеңесінің төрайымы Валентина Геращенко өз пікірімен бөлісті.
«Заңгерлік тәжірибеде жиі кәсіпкер өз міндеттемелерін адал орындап, қаражат салып, шарт талаптарын сақтағанымен, серіктестердің немесе контрагенттердің жосықсыздығына тап болатын жағдайлар орын алады. Бұл қаржылық шығындарға, созылмалы сот талқылауларына және бұзылған құқықтарды қалпына келтіруге кеткен қосымша шығындарға әкеп соғады. Сондықтан жаңа Кодексті әзірлеу кезінде азаматтық-құқықтық міндеттемелердің бұзылу салдарына ерекше назар аудару маңызды. Шығындардың орнын толтыру, тұрақсыздық айыппөлін өндіріп алу және азаматтық-құқықтық жауапкершілік шараларын қолдану тетіктерін жетілдіру қажет. Бұл ретте жауапкершілік бұзушылық салдарына барабар болуы тиіс, ал заңнамалық нормалар адал тарапты теріс пайдаланушылықтан қорғауды қамтамасыз етуі тиіс», — деп есептейді Валентина Геращенко.
Оның пікірінше, азаматтық қатынастардың барлық қатысушыларының мүдделерінің тепе-теңдігі де маңызды. Кәсіпкерлік қызмет тәуекелдермен тығыз байланысты және әрбір шаруашылық дау тараптардың бірінің жосықсыз екенін көрсете бермейді. Заңнама әдеттегі коммерциялық тәуекелдерді, шарттық міндеттемелерді орындамауды және құқықты теріс пайдалануды нақты ажыратуы тиіс.
Дауларды сотқа дейін реттеу тетіктерін дамыту да жеке назар аударуға лайық. Әрбір қақтығыс ұзақ сот процесіне ұласпауы тиіс. Тиімді келіссөз және татуластыру рәсімдері кәсіпкерлерге уақыт пен ресурстарды үнемдеуге, сондай-ақ іскерлік қатынастарды сақтап қалуға мүмкіндік береді.
Жаңа Азаматтық кодексті әзірлеу кезінде азаматтық және кәсіпкерлік даулармен тікелей жұмыс істейтін заңгерлердің тәжірибесін барынша ескеру маңызды. Әрбір заңнамалық норманың артында нақты жағдайлар, мүліктік мүдделер, қаржылық міндеттемелер және іскерлік бедел тұр.
«Мен бұл реформаны азаматтық құқықты бұзылған құқықтарды қорғау мен қалпына келтірудің анағұрлым тиімді құралына айналдыру мүмкіндігі ретінде қарастырамын. Өйткені заңның құндылығы оның қандай құқықтарды бекітетінімен ғана емес, сонымен қатар оларды қаншалықты тиімді қорғауға мүмкіндік беретінімен де өлшенеді. Түптеп келгенде, әрбір азаматтық қатынас қатысушысы даудың әділ шешілуіне сенім арта алатын, адалдық нақты қорғауға ие болатын және жауапкершілік бұзушылықтың сипаты мен салдарына сәйкес келетін құқықтық жүйе құру қажет», — деп атап өтті спикер