Сарапшылардың пікірі: 25 мың жұмыс орны мен 17 трлн теңгеге кластерлік жобаның тәуекелдері мен мүмкіндіктері
2025 жыл өңдеу өнеркәсібі үшін маңызды жыл болмақ. Жоспарланған 26 мың жұмыс орнын құру, экспортты 6 триллион теңгеге арттыру, 1,5 триллион теңгеден астам сомаға импортты алмастыруды қамтамасыз ету сынды белестерді бағындыру керек. Жоғары кластерлерді құру үшін Үкімет іріктеп алған 17 ірі жобаны жүзеге асыру арқылы бизнес шикізатты терең өңдеу мүмкіндіктеріне ие болады. Жалпы, инвестиция көлемі 15 триллион теңгені құрайтын жобаларды Мемлекет басшысы күздегі Жолдауында жария етті. Бұл қара және түсті металлургия, мұнай және газ, химия және тамақ өнеркәсібі, автомобиль өнеркәсібі және туризм салаларындағы жобалар.
Мемлекет басшысы осының алдындағы Жолдауында Қазақстан экономикасының өсімін тежейтін басты себептердің бірі ретінде инвестицияның тартылмауын атаған болатын. Осыған жауап ретінде биылғы жылғы мемлекеттік саясат экономиканы әртараптандыру және ұлттық өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін арттыру арқылы қол жеткізілетін тұрақты және теңгерімді экономикалық өсуді қамтамасыз етуге бұрынғыдан да көбірек бағдарланған.
Сонымен қатар, жаңа Салық кодексінің жобасы заманауи талапқа бейімделіп, өнімді қайта өңдеу деңгейіне байланысты салық ставкаларын саралауды көздейді. Жоғары қосылған құны бар өнім өндіретін кәсіпорындар үшін шикізат өндірумен айналысатындар үшін мөлшерлемелер төмендетіліп, жоғарылатылады. Еліміздің Премьер-Министрі бұған дейін атап өткендей, мұндай шаралар кірістің басым бөлігін ел ішінде ұстап тұруға көмектеседі және отандық өндірісті дамытудың маңызды ынталандыруына айналады.
Бұл жобаларды жүзеге асыру оң мультипликативті нәтиже береді. Аталмыш сала сарапшысы, «Атамекен» ҰКП басқарушы директоры – Өңдеу өнеркәсібі департаментінің директоры Алмат Асқар атап өткендей, бұл жобалар шағын және орта бизнес үшін ерекше жеңілдіктер береді. Оларға бәсекеге қабілеттілікті арттыру, өнімділікті арттыру, инновациялар, бизнестің тұрақты дамуы, қаржы мен инвестицияға қолжетімділік кіреді.
Жобаларды іске асыруға қолдау көрсете отырып, Ұлттық палата бизнес-процестердің стратегиялық бағыттарын үйлестіретін болады.
«Мұндай серпінді жобаларды жүзеге асыру күрделі процесс және қызметтің барлық саласына әсер етеді. Бұл реттеу және заңнамалық қызмет, инфрақұрылым және басқа да бірқатар секторларды қамтиды», - деді Алмат Асқар.
Сарапшының пікірінше, мұндай инвестициялық жобалар цифрлық форматта Инвестициялық штабтың тұрақты бақылауында болуы керек. Оның үстіне жобаларды қалыптастырудың және іске асырудың бірыңғай тәртібін әзірлеу арқылы мемлекеттік органдар арасындағы міндеттерді бөлуді қайта қарау қажет. Сарапшы саяси шенеуніктердің жұмысын бағалаудың негізгі критерийі ретінде басым инвестициялық бастамаларды табысты жүзеге асыру үшін жеке жауапкершілікті белгілеуді ұсынады.
«Еліміз цифрландыру саласындағы көшбасшылардың бірі. Мемлекеттік қызметтер мен халыққа қызмет көрсетуді жақсарту бойынша ауқымды жұмыстар атқарылды. Бизнес үшін де осындай жұмыс істейтін уақыт келді. Қазір министрлік деңгейінде екі түрлі қызметтерді көріп отырмыз. Әкімдіктерде цифрландыру айтарлықтай төмен деңгейде қалып отыр. Бизнес үшін ыңғайлылық пен анық навигация жоқ. Бізге мемлекеттік және жеке қызмет көрсету нарығы қажет», - деп атап өтті «Атамекен» өкілі.
Айта кетейік, бүгінде Ұлттық палата министрліктерден, әкімдіктерден және бизнес секторынан алынған мәліметтерді «egovbusiness.kz» бірыңғай экожүйесіне біріктірумен айналысуда. Қызметтер нарығына мемлекеттік қолдау шаралары, қазақстандық кәсіпкерлер үшін ашық навигациямен аймақтық басымдықтар кіреді.
Кластерлік жобаға қайта оралатын болсақ, олардағы маңызды жайт – отандық шикізат пен жинақтауыштарды барынша пайдалану, сонымен қатар, ірі кәсіпорындардың төңірегінде сабақтас салаларды дамыту. Жергілікті шикізатты пайдалану логистикалық шығындарды барынша азайтады және сыртқы нарықтағы ауытқуларға төзімділікті қамтамасыз етеді.
«Қазақстанда темір рудасы, көмір, марганец және басқа металдар мен қорытпалар сияқты минералды ресурстардың айтарлықтай қоры бар. Шикізат базасын қамтамасыз ету, мысалы, Қазақстанның болат құю зауыттары мен басқа да салалар үшін жергілікті ресурстарды пайдалана отырып, кешенді көзқарасты, халықаралық серіктестермен ынтымақтастықты, қайта өңдеу әдістерін дамытуды және белсенді мемлекеттік бағдарламаларды қажет етеді. Қайта өңдеу әдісінің арқасында бастапқы ресурстарға тәуелділік кеміп, экожүйелік тәуекелдер азаяды және айналмалы экономика құрылады», – дейді Алмат Асқар.
Атап айтқанда, мұнай өңдеу қуаттарын жаңғыртудың арқасында мұнай өңдеу көлемін жылына 18 миллион тоннадан 24 миллион тоннаға дейін, ал, мұнай өнімдерін өндіруді жылына 13,4 миллион тоннадан 19 миллион тоннаға дейін арттыру жоспарлануда. Автомобиль өнеркәсібі күрделі құрастыруға біртіндеп көшуде. 2027 жылға қарай автоөндірушілер шағын блоктарды құрастыру үлесін жалпы өндірістің 50%-ына дейін ұлғайту қажет. Қостанай және Алматы қалаларында орындық, пластик бөлшектер мен мультимедиялық жүйелер шығару жобалары жүзеге асырылуда. Жаңа өндірісті ашудан және жұмыс істеп тұрған болат өндірісін жаңғыртудан да маңызды экономикалық нәтиже күтілуде. Болат өндіру көлемі жылына 3-тен 6 миллион тоннаға дейін артты.
Осылайша, Рудныйдағы (Қостанай облысы) Eurasian Resources Group (ERG) компаниясы ыстық брикеттелген темір (HBI) өндірісін дамытуды көздеп отыр. Қазақстандағы ең ірі темір рудасын өндіруші Соколов-Сарыбай тау-кен байыту өндірістік бірлестігі де осында орналасқан. Кешен жылына 40 миллион тоннаға дейін кен өндіруге, 8 миллион тоннаға дейін тауарлық концентрат пен 7 миллион тоннаға дейін түйіршіктер шығаруға қауқарлы.
Осылайша, саладағы қайта құрулар, жоғары технологиялық өнімдер өндірісін оқшаулау және жергілікті ресурстарды белсенді пайдалану ұзақ мерзімді экономикалық өсу мен тұрақтылық үшін берік негіз жасайды. Ұлттық палатаның дұрыс саясаты мен бизнесті қолдауының арқасында Қазақстанның әлемдік нарықта бәсекеге қабілетті болып, отандық және шетелдік бизнес үшін тартымды жағдайлар жасауға толық мүмкіндіктер ашылған.